Ekoturystyka w Polsce i na świecie

Według raportu „Zielona Ekonomia“ Międzynarodowej Organizacji Turystycznej (UNWTO) ekoturystyka należy do jednej z najszybciej rozwijających się gałęzi turystykiobok turystyki kulturowej, dziedzictwa, przygodowej, wiejskiej i „społecznościowej“ (community tourism).

Ekoturystyka w Polsce i na swiecieKorzenie ekoturystyki sięgają lat 70-tych, kiedy to pojawiła się w odpowiedzi na ekspansję turystyki masowej. W latach 80-tych jej rozwój nabrał rozpędu, głównie za sprawą doktryny zrównoważonego rozwoju promowanego wówczas przez rządy wielu krajów „zachodniego świata“. Jednak przełomowym momentem był dopiero rok 2002, który został ogłoszony przez UNWTO i UNEP Międzynarodowym Rokiem Ekoturystyki. Powstała też wtedy „Deklaracja o Ekoturystyce z Quebecu“ (Quebec Declaration on Ecotourism), zgodnie z którą ekoturystyka stanowi rdzeń koncepcji turystyki zrównoważonej i została uznana „najczystszą” formą podróżowania przyjaznego środowisku (pod względem emisji zanieczyszczeń).

Duży wkład w rozwój turystyki na świecie ma powstałe w latach 90-tych Międzynarodowe Stowarzyszenie Ekoturystyki (The International Ecotourism Society). Według TIES ekoturystyka to odpowiedzialne podróżowanie do obszarów przyrodniczych, które chroni środowisko oraz poprawia standard życia lokalnych mieszkańców. W praktyce ekoturystyka ma na celu:

  • minimalizować negatywne wpływy turystyki na środowisko naturalne
  • zwiększać świadomość i budować szacunek wokół kultury lokalnej i środowiska naturalnego
  • zapewniać pozytywne doświadczenia zarówno turystom, jak i lokalnym mieszkańcom
  • przynosić bezpośrednie korzyści finansowe na rzecz ochrony środowiska
  • przynosić korzyści finansowe na rzecz społeczności lokalnych, zwiększając jej udział w decyzyjności dot. rozwoju turystyki danego regionu
  • uwrażliwić na problemy polityczne, ekonomiczne i ekologiczne odwiedzanych krajów

Kolejne badania potwierdzają coraz większe zainteresowanie ekoturystyką na całym świecie, a TIES ocenia jej wzrost na poziomie 4% rocznie. Za topowe ekoturystyczne kraje uważa się między innymi Kostarykę, Australię, RPA czy Kenię. W Europie warto przyjrzeć się krajom skandynawskim, które plasują się na podium nie tylko w rankingach ekoturystycznych, ale tych dotyczących zrównoważonego rozwoju w ogóle. Ciekawym przykładem z Norwegii jest projekt „VisitSápmi” promujący kulturę Lapończyków a także szwedzki „Nature’s Best”, narodowy program certyfikujący organizatorów wycieczek ekoturystycznych. Skandynawowie mają także swoje własne nagrody Skål International Sustainable Tourism Development Awards, promujące odpowiedzialne podróżowanie. Innym przykładem, tym razem ze wschodu, jest Rumunia, która poprzez turystykę szczególnie dba o zachowanie środowiska naturalnego w Karpatach i Transylwanii. Zresztą to właśnie w Rumunii odbędzie się w październiku br. II Europejska Konferencja ds. Ekoturystyki.

A jak się sprawy mają w Polsce? Pomimo bogatego i dobrze zachowanego środowiska przyrodniczego oraz cennego historycznego dziedzictwa kulturowego, wciąż charakteryzuje nas bardzo niski stan wiedzy nie tylko na temat ekoturystyki, ale turystyki odpowiedzialnej w ogóle. Zarówno turyści, jaki i przedstawiciele branży turystycznej kojarzą ekoturystykę z obcowaniem z przyrodą lub agroturystyką, nie wiążąc jej zazwyczaj z zachowaniem lokalnej kultury i rozwojem społeczności lokalnych. Ma to odbicie w ubogiej i źle skonstruowanej ofercie turystycznej, gdzie ekoturystyka ogranicza się do wycieczek przyrodniczych, a czasami nawet najbardziej „zielone“ produkty turystyczne (np. szlaki turystyczne) nie wykorzystują hasła „ekoturystyka“ w swoich kampaniach promocyjnych.

Wciąż największy wkład w promocję tego typu podróżowania mają w Polsce organizacje pozarządowe, a dokładniej Fundacja Partnerstwo dla Środowiska oraz Społeczny Instytut Ekologiczny.  Fundacja Partnerstwo dla Środowiska realizuje szereg inicjatyw związanych z CSRem i odpowiedzialną turystyką, na czele których należy wymienić sztandarowy projekt ekoturystyczny „Zielone Szlaki – Greenways„, „Ekomuzea” a także program „Czysty Biznes”, w ramach którego powstał system certyfikacji dla obiektów turystycznych „Czysta Turystyka„. Drugim polskim programem tego typu jest „Polski Cerytfikat Ekoturystyczny” skierowanym głównie do małych obiektów turystyki wiejskiej i prowadzonym właśnie przez Społeczny Instytut Ekologiczny. (Więcej szczegółów na temat różnych systemów certyfikacji w turystyce już niebawem).

Najbardziej przekrojową wiedzę o ekoturystyce po polsku znajdziemy w książce Dominiki Zaręby* o tym samym tytule, pierwszej rodzimej publikacji na ten temat. Jeśli jednak poza wiedzą teoretyczną szukamy aktualnych i praktycznych informacji, warto zajrzeć do „Raportu o stanie ekoturystyki w Polsce” przygotowanym w ramach projektu Polska Naturalnie realizowanym przez Instytut Spraw Obywatelskich. Osobiście polecam też zarganiczne portale internetowe (spis najciekawszych tutaj), na których można znaleźć wiele dobrych praktyk oraz wskazówek dotyczących wdrażania ekoturystyki przez firmy turystyczne i instytucje publiczne.

*W tekście wykorzystano częściowo informacje zawarte w książce Dominiki Zaręby „Ekoturystyka”, PWN, wyd. III, Warszawa 2010. (pierwsze wydanie książki było w 2000 r. i jest ona podręcznikiem i lekturą uzupełniającą na uczelniach i specjalnościach o profilu turystycznym w Polsce i innych krajach Europy).

1 comment for “Ekoturystyka w Polsce i na świecie

Comments are closed.